AML nedir?
Akut miyeloid lösemi (AML), kanı ve kemik iliğini etkileyen bir kan kanseri türüdür. “Akut” ifadesi, hastalığın genellikle hızlı ilerleyebildiğini anlatır. Bu nedenle tanı konulduğunda tedavi planının gecikmeden yapılması önemlidir.
Kan hücreleri kemik iliğinde üretilir. Kemik iliği; alyuvarların, enfeksiyonlarla savaşan akyuvarların ve kanamayı durdurmaya yardımcı trombositlerin üretildiği süngerimsi dokudur. AML’de kemik iliği normal şekilde olgunlaşamayan anormal hücreler üretir. Bu hücreler kontrolsüz çoğalabilir, kemik iliğini doldurabilir ve kana geçebilir. Sonuç olarak sağlıklı kan hücresi üretimi azalır.
Belirtiler
AML’de en sık görülen şikâyetler şunlardır:
- Belirgin halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı veya solukluk
- Kolay morarma, burun ya da diş eti kanaması
- Ciltte küçük kırmızı-mor noktalar
- Sık enfeksiyon geçirme veya ateş
Halsizlik ve nefes darlığı alyuvarların azalmasına; enfeksiyonlar sağlıklı akyuvarların azalmasına; kanama ve morarma ise trombosit düşüklüğüne bağlı gelişebilir. Bu belirtiler tek başına AML anlamına gelmez; ancak açıklanamayan halsizlik, ateş, sık enfeksiyon, kanama veya morarma varsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Tanı ve risk değerlendirmesi
İlk olarak kan testleri yapılır. Tanının kesinleştirilmesi için çoğunlukla kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi gerekir. Kemik iliğinden alınan örnek; mikroskop altında, akım sitometrisi ve genetik testlerle ayrıntılı biçimde incelenir.
Bu incelemelerin amacı yalnızca AML tanısını koymak değildir. AML’nin alt tipi ve genetik özellikleri de tedavi planını belirler. Yaş, genel sağlık durumu, hastalığın alt tipi ve genetik risk özellikleri birlikte değerlendirilir.
Tedavi yaklaşımı
Tedavi her hasta için aynı değildir. Yoğun tedavi alabilecek hastalarda ilk amaç remisyon sağlamaktır. Remisyon; kan ve kemik iliğinde lösemi hücrelerinin saptanamadığı, kemik iliğinin yeniden sağlıklı hücre üretmeye başladığı dönemdir.
İndüksiyon tedavisi: İlk tedavi aşamasıdır. Yoğun kemoterapi içerir, genellikle hastane yatışı gerektirir ve birkaç hafta sürebilir. Kan değerleri düşebileceği için enfeksiyon, kanama ve kansızlık açısından yakın takip yapılır. Gerektiğinde antibiyotik, kan veya trombosit desteği gibi ek tedaviler uygulanır.
Konsolidasyon tedavisi: İndüksiyon sonunda remisyon elde edilse bile mikroskopla görülemeyen hücreler vücutta kalmış olabilir. Pekiştirme olarak da adlandırılan bu aşama, hastalığın tekrar riskini azaltmayı amaçlar. Ek kemoterapi birkaç ay sürebilir ve bazı dönemlerde hastane yatışı gerekebilir.
Kök hücre nakli: Bazı hastalarda en uygun seçenek olabilir. Karar; genetik risk, tedavi yanıtı, yaş, genel durum ve uygun verici bulunup bulunmamasına göre hematoloji ekibi tarafından verilir. Kök hücre nakli her AML hastası için gerekli değildir.
Yaş, ek hastalıklar veya genel durum nedeniyle yoğun kemoterapi ya da nakil için uygun olmayan hastalarda daha düşük yoğunluklu tedaviler değerlendirilebilir. Amaç hastalığı kontrol altına almak, kan değerlerini düzeltmek ve yaşam kalitesini korumaktır.
APL özel bir alt tiptir
Akut promiyelositik lösemi (APL), AML’nin özel bir alt tipidir. Tedavisi diğer AML türlerinden farklıdır; bazı hastalarda özel ilaçlar kullanılır. Özellikle kanama riski nedeniyle APL şüphesi acil değerlendirme gerektirir.
Yan etkiler ve destek tedavisi
Tedavi sırasında saç dökülmesi, bulantı, kusma, ağız yaraları, iştahsızlık, yorgunluk, enfeksiyon ve kanama eğilimi görülebilir. Bu yan etkileri önlemeye veya azaltmaya yönelik destek tedavileri vardır. Yeni gelişen her belirtiyi tedavi ekibiyle paylaşmak önemlidir.
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Ateş, titreme, nefes darlığı, yeni başlayan veya artan kanama, siyah dışkı, idrarda kan, şiddetli baş ağrısı ya da genel durumda belirgin kötüleşme olduğunda gecikmeden hastaneye başvurunuz.
Tedavi sonrası takip
Tedavi bittikten sonra düzenli takip gerekir. Kontrollerde muayene ve kan testleri yapılır; gerektiğinde kemik iliği incelemesi tekrarlanır. Amaç, hastalığın tekrarına dair bulguları erken dönemde saptamaktır.
AML bazen tedaviye yeterince yanıt vermeyebilir veya bir süre sonra tekrar edebilir. Böyle durumlarda yeniden kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler, klinik araştırmalar veya uygun hastalarda kök hücre nakli gibi seçenekler değerlendirilir. Kararlar, önceki tedaviler ve hastalığın özellikleri göz önünde bulundurularak kişiye özel verilir.
Doktorunuza sorabileceğiniz sorular
- Tedavinin amacı nedir?
- Bu tedaviden ne kadar fayda bekliyoruz?
- Olası yan etkiler nelerdir?
- Benim için başka tedavi seçenekleri var mı?
- Kök hücre nakli gerekli olabilir mi?
- Hangi belirtilerde acil olarak hastaneye başvurmalıyım?
AML ciddi ancak tedavi seçenekleri bulunan bir hastalıktır. Tedavi sürecinde hematoloji ekibiyle yakın iletişim, kontrollere düzenli gelmek ve yeni gelişen belirtileri gecikmeden bildirmek önemlidir. Bu sayfadaki içerik genel bilgilendirme içindir; kişiye özel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Kendi tedavi ekibinizin önerilerini esas alınız.